O εφιάλτης του Δαρβίνου

Το 1997 ο Αυστριακός σκηνοθέτης Χούμπερτ Σάουπερ βρέθηκε στην Αφρική. Παρακολουθώντας την προσγείωση και την απογείωση δυο παλιών ρώσικων μεταγωγικών, ανακάλυψε ότι  η Δύση έστελνε στη Αφρική 45 τόνους φασόλια για ανθρωπιστική βοήθεια και την ίδια στιγμή εισήγαγε από αυτήν 50 τόνους φρέσκο φιλέτο πέρκας.

Τη δεκαετία του '60 οι επιστήμονες έριξαν ένα νέο είδος πέρκας στη λίμνη Βικτώρια στα σύνορα της Τανζανίας. Η πέρκα αποδείχθηκε τόσο επιθετική, κυριάρχησε στο οικοσύστημα και έγινε ο φόβος και ο τρόμος της λίμνης και σύντομα όλα τα άλλα ψάρια της λίμνης εξαφανίστηκαν. Παράλληλα, η παγκόσμια ζήτηση πέρκας αυξήθηκε, κι έτσι δημιουργήθηκε στην περιοχή μια μεγάλης κλίμακας ιχθυοβιομηχανία. Σήμερα, η πέρκα του Νείλου εξάγεται σε ολόκληρη τη γη και  η μεγαλύτερη τροπική λίμνη του κόσμου κινδυνεύει σε λίγα χρόνια να μετατραπεί στο μεγαλύτερο βόθρο του κόσμου. Ογκώδη, πρώην σοβιετικά μεταγωγικά έρχονται κάθε μέρα για να παραλάβουν τις τελευταίες ψαριές, με αντάλλαγμα Καλάσνικοφ και πυρομαχικά για τους αμέτρητους πολέμους που διεξάγονται στη σκοτεινή καρδιά της αφρικανικής ηπείρου. Στις όχθες της μεγαλύτερης τροπικής λίμνης του πλανήτη, η ακμάζουσα πολυεθνική βιομηχανία ψαριού και όπλων έχει δημιουργήσει μια παράλογη συμμαχία ανάμεσα σε τοπικούς ψαράδες, επιχειρηματίες, άστεγα παιδιά, πολιτικούς, επιτρόπους της ΕΕ, τανζανές πόρνες και ρώσους πιλότους...

Kάθε μέρα 500 τόνοι φιλέτο πέρκας φεύγουν από την Tανζανία για να φτάσουν στα ευρωπαϊκά τραπέζια και να ταΐσουν δύο εκατομμύρια ανθρώπους. Aυτό που αφήνουν πίσω τους είναι καταστροφή. Ψαράδες και εργάτες επιβιώνουν με ένα δολάριο τη μέρα. Tο καλύτερο όνειρο που μπορούν να έχουν για τα παιδιά τους, είναι οι γιοι τους να καταταγούν στο στρατό και οι κόρες τους να γίνουν πόρνες. Oι ίδιοι άνθρωποι που ψαρεύουν και παράγουν το φιλέτο της πέρκας δεν μπορούν να το φάνε. Tο καλύτερο έδεσμα που περισσεύει είναι το κεφάλι και τα κόκκαλα που αποξηραίνονται σε “χωματερές”. Oμως εκεί οι άνθρωποι έχουν να ανταγωνιστούν με τα σκουλήκια ποιος θα πρωτοφάει, ενώ οι εργάτες χάνουν τα μάτια τους από τα δηλητηριώδη αέρια που βγαίνουν από τους σωρούς των ψαριών. Oι πιλότοι που αναλαμβάνουν τη μεταφορά είναι Pώσοι και Oυκρανοί που συνεργάζονται με εταιρίες της Eυρωπαϊκής Eνωσης. H Eυρωπαϊκή Eνωση στέλνει χάπια πρωτεϊνης για να καλύψει την πρωτεΐνη που κλέβει παίρνοντας τα ψάρια.

Ο Σάουπερ ξεκινάει από την «προϊστορία» και το οικολογικό έγκλημα, που βρίσκεται στην αφετηρία της εξέλιξης της λίμνης σε σύγχρονο κέντρο παραγωγής και μεταποίησης πέρκας, και σταδιακά αποκαλύπτει ένα κοινωνικό, πολιτικό και στρατιωτικό έγκλημα. Συζητάει με Ρώσους πιλότους, και με ντόπιους. «Για μένα οι άνθρωποι που συμμετέχουν σε αυτό το σύστημα καταστροφής δεν είναι αναγκαστικά κακοί, δεν έχουν καν κακές προθέσεις. Κάποιοι απλώς «κάνουν τη δουλειά τους», κάποιοι δεν θέλουν να ξέρουν, κάποιοι προσπαθούν να επιβιώσουν», λέει ο Σάουπερ.

Σε  μια συνέντευξή του εξηγεί: «Όταν γνωρίστηκα με τους πιλότους, ανακάλυψα ότι τα αεροπλάνα με τα φασόλια συχνά μετέφεραν και όπλα, με αποτέλεσμα οι ίδιοι άνθρωποι, οι οποίοι την ημέρα επωφελούνταν από την ανθρωπιστική βοήθεια, τις νύχτες να αλληλοσκοτώνονται. Αυτή η κυνική πραγματικότητα πυροδότησε την επιθυμία μου να γυρίσω τον Εφιάλτη του Δαρβίνου.». “Θα μπορούσα να κάνω την ίδια ταινία στη Σιέρα Λεόνε μόνο που τα ψάρια θα ήταν διαμάντια, στην Oνδούρα θα ήταν μπανάνες, και στη Λιβύη, τη Nιγηρία, την Aνγκόλα θα ήταν πετρέλαιο”.

H ταινία δεν έχει στοιχεία και αριθμούς. Aφήνει τους ίδιους τους ανθρώπους να πουν την ιστορία τους. Tην πόρνη που ονειρεύεται να πάει σχολείο, τον φύλακα του εργοστάσιου που παίρνει 1 δολάριο τη μέρα, το Pώσο πιλότο που ξέρει πολύ καλά πως “Tα παιδιά στην Aγκόλα παίρνουν όπλα για χριστουγεννιάτικο δώρο”, ο χριστιανός παπάς που βλέπει τους συγχωριανούς του να πεθαίνουν από το AIDS αλλά δηλώνει πως “τα προφυλακτικά είναι αμαρτία”.Πορνεία, ναρκωτικά, φτώχεια, λιμός, αρρώστιες, πόλεμος, οικολογική καταστροφή γύρω από μια λίμνη που έχει το όνομα μιας αγγλίδας βασίλισσας. Ξεκινά χωρίς καμία εισαγωγή, με εικόνες διάσπαρτες από τη λίμνη, από τους ψαράδες, από τους πιλότους που φτάνουν φορτωμένοι με όπλα για να τροφοδοτούν τις πολεμικές συγκρούσεις και επιστρέφουν στη δύση γεμάτοι από φιλέτα πέρκας για τους ηλίθιους λευκούς.

Η ταινία κέρδισε μεταξύ άλλων και τα εξής βραβεία: Καλύτερου Ντοκιμαντέρ 2004 στα European Film Awards και το Europa Cinemas Label Jury Award στο Φεστιβάλ Βενετίας (2004).